Author: Институт перевода Библии
Date: 2021-05-29T17:12:48.895997+00:00

Рут Китабы • Эстер Китабы • Юнус Китабы: Юнус

Рут Китабы • Эстер Китабы • Юнус Китабы: Юнус

1. Кирис Соьз

1. Юнус

Кирис Соьз

Оьрметли окувшы!

Бу шыгармадынъ ишине Таураттынъ (Ветхий Завет) уьш китабы алынган. Таурат (Ветхий Завет), Инжил (Новый Завет) мен бирге Сыйлы Китапты, оьмирлер бойы дуныяда энъ де бек окылып келеятырган Китаплардынъ Китабын туьзеди. Таурат дуныядынъ курылувы, аьдемнинъ куьналы болувы, ювыт эм баска аьвелги халклардынъ тарихлик эм рухлык йоллары акында хабарлайды.

Бу баспадагы уьш китап оьлшемлерине коьре уьйкен тувыллар. Ама олар сыйлы китаплардынъ арасында бирден-бир тувган ойларга эм сакланмаган аьжейипли ислерге толган кызыклы, оьткир сюжетли хабарлары ман баскаланадылар. Соьйтип, Юнус пайхамбардынъ акында айтылатаган китапта, ол бек уьйкен худ балыктынъ карнына туьссе де сав калганы хабарланады. Ама Юнустынъ бактысынынъ аьлеметлиги тек онынъ оьлимнен аьжейип кебинде куткарылувында тувыл, а Алладынъ толтырып болмастай буйырыгын ерине еткистуьвинде. Алла ога 8 оьмирде (я. э. д.) Ювык Куьнтувардынъ коьбисин бойсындырган эм яшавшылары Аллады кабыл этпеген куьдиретли Ассирия патшалыгынынъ бас каласы Ниневияда Оьзининъ Соьзин яймага тапшырган эди.

Баска эки шыгармалар, «Рут» эм «Эстер» китаплар да, сыйлы текстлер арасында сюжетлери мен баскаланадылар. Булардынъ негизинде – кыскаяклыдынъ бактысы.

«Рут» китабы ювыт халкынынъ бурынгысына багысланган. Онынъ ишинде аьрекетлейтаганлардынъ арасында, аьдетинше, тарих хабарлавлардынъ ортасында туратаган патшалар, аьскер аькимлери, пайхамбарлар распайдылар. Онда оьз кыйыны ман яшайтаган аьдемлер катнасадылар. Бирлескен, куьшли оькимети болмаган оьмирде аьр бир аьдем коьп кыйынын салып оьзининъ яшавы уьшин куьреспеге керек болган. Тап сондай эди экинши мынъйыллыктынъ сонъында (я. э. д.) ювытлардынъ яшавы. Ашлык, конъысы халклардынъ шапкынлыгы – сол заманларда олардынъ баьрисиннен коршаланмага эш бир амал йок эди.

Асылы ювыт болмай, ювытка байга барган Рут деген яс хатын, сол замандагы аьдетке карсы шыгып, эри оьлгеннен сонъ оьзининъ кайнанасы ман калмага токтасады. Бу абыт кайсы яктан алып караганда да аьдеттен тыскары эди. Бириншилей, тул хатын кайнанасы ман калмага тийисли тувыл эди. Экиншилей, Рут яшаган ерде уьйкен ашлык эди. Уьшиншилей, Рут – моав миллеттен, а сол заманларда моавшылар ювытлар ман яв эдилер. Сондай йигерли абыттан сонъ Руттынъ бактысы аьжейип кепте туьрленеди.

Эм сонъына калганда, Рут 11-нши оьмирде (я. э. д.), буьтин ювыт ырувларды оьзине бойсындырып эм бирлестирип, куьшли патшалык туьзген Даут патшадынъ аьесининъ анасы болады.

«Эстер» китабында бираз сонъгы замандагы, 5-нши оьмирдеги (я. э. д.) ислер суьвретленедилер. Болган ислер Ювык Куьнтувардынъ сол вакытта энъ куьдиретли болган Перс патшалыгынынъ бас каласында озадылар. Китапта суьвретленетаган ислерден бир юз элли йыллар алдында Исраил Вавилон патшалыгы ман енъилген сонъ, ювытлар зор ман Месопотамияга (аьлиги Иракка) коьширилген эдилер. Тек 6-ншы оьмирдинъ экинши кесегинде Вавилон оьзи перслерге корланады эм ювытлар Перс патшалыгына бойсынадылар. Тез арадан оларга тувган ерлерине кайтпага ызын бередилер. Юртларына баьриси де кайтпадылар, неге десе ювытлар 5-нши оьмирде, «Эстер» китабында белгиленген вакытта, Перс патшалыгынынъ аьр муьйисинде эм де бас каласында яшайтаган эдилер.

Бас калада оьзининъ йиени Эстер мен ювыт Мордокай да яшайтаган болган. Бираз заман озганнан сонъ, Эстерди патшадынъ хатынлар боьлмесине аладылар эм тез арадан ол патшадынъ ханбийкеси болады. Аман да Эстердинъ бактысында болатаган сейир ислер соны ман кутылмайдылар, а тек басланадылар. Эстер оьзининъ ювыт халкынынъ оьлим кавыфлыгыннан коршалавшысы эм онынъ куткарувшысы болмага керек болады. Китапта бир кере де «Алла» деген соьз распайды, ама ол китаптынъ ишинде онынъ болмаганлыгын анълатпайды. Китапка коьре, ювытлардынъ сол кыйынлыкларга не себептен туьскенлерин эске алсак, ол Эстердинъ нагашакасы Мордокай, Алла Насихатына ызлап, перс аькимлери алдында басын иймеге унамаганы болады. Бу ис баьри ювыт халкын оьлимге аькелмеге болаяк эди, тек бу зат аьлемет кепте душпанларды енъмеге амал берди.

Биз Таураттынъ бу уьйкен болмаган оьткир сюжетли кесеклери мен танысув сизде савлай Китапка, толысынша, кызыксынув тувдырар деп, уьмит этемиз.

Библияды коьшируьвши Институт бу китапларды ногай тилге коьшируьвшилерге, редакторларга, баспалап шыгармага ярдам эткенлердинъ баьрисине разылыгын билдиреди эм ногай окувшыларына сосы китапларды тувган тилинде окымага амал берилгенине куванады.

Юнус

Юнус

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

1

Юнус китабы

Юнустынъ Раббийден кашувы

1^1Амиттай улы Юнуска Раббийден соьз туьсти: 2«Тур, Ниневейге, сол уьйкен калага бар, халкына насихат эт. Неге десе онынъ яманлыклары акында хабар Мага етти».

3Ама Юнус Раббийден кашаяк болып, Яфага кетип, Таршишке бараятырган кемеди тапты. Йол акшасын тоьледи, кемеге олтырды, Раббийден эрек кетейим деп, Таршишке йол алды.

4Ама Раббий денъизге куьшли елди йиберди. Денъизде сондай уьйкен давыл коьтерилди, кеме эне-мине шашылмага аз калды. 5Денъизшилер корктылар, аьр бириси оьзи табынатаган алласына ялбарып баслады. Кемеди енъиллендируьв уьшин юклерди денъизге аттылар.

Юнус болса кеме туьбине туьсип ятты эм каты уйклады+. 6Кемединъ аькими Юнустынъ янына туьсип: «Неге ятып уйклайсынъ? Тур, оьз алланъа ялбар, белки, аьлимизди коьрер, биз сакланармыз», – деди+.

7Сонъ денъизшилер бир-бирине: «Юринъиз, сыбага таслаягынъыз. Бу баьле басымызга ким уьшин туьскенин билеегинъиз», – дедилер. Сыбага тасладылар, ол Юнуска туьсти.

8Сонда Юнуска: «Айт бизге! Бу баьле ким уьшин басымызга туьсти, кайдай ис пен юресинъ, кайдан келесинъ, юртынъ кайда, кайсы халктансынъ?» – дедилер.

9Юнус: «Мен ювытпан, денъизди эм ерди яраткан коьклердинъ Алласы Раббийге табынаман», – деп явап берди.

10Денъизшилер бек уьйкен коркувга туьстилер эм Юнустан: «Не уьшин сен солай эттинъ?» – деп сорадылар. Онынъ Раббийден кашканын билетаган эдилер, неге десе оны оьзи оларга айткан эди.

11Денъиз тагы да бек толкынласты. Юнустан: «Денъизди тындырар уьшин сени мен не зат этпеге керекпиз?» – деп сорадылар.

12Юнус: «Мени ысланъыз да денъизге атынъыз. Сол вакыт денъиз тынар, неге десе, мен билемен, бу давылга меним уьшин йолыктынъыз», – деди.

13Денъизшилер, бир ерге янаспага мырат этип, эскеклер мен куьшли иследилер, ама пайдасыз, неге десе денъиз, куьшлирек толкынласып, давыллавын токтатпады. 14Сол заман Раббийге ялбарып: «Я, Раббий, биз бу аьдемнинъ яны уьшин аьлек болмасак керек эди. Бизди шуьшсиз аьдемнинъ оьлими уьшин куьналы этпе. Сен, Раббий, энди Оьзинъе яраган исти ислединъ!» – дедилер. 15Соны айтып, Юнусты денъизге аттылар, толкынласкан денъиз сол саьатлей тынды. 16Болган исти коьрген денъизшилер Раббийден соьйтип бир корктылар, Ога курман эттилер, соьз бердилер.

2

2^1Сонъ Раббий бир бек уьйкен худ[*] балыкка Юнусты ютпага буйырды. Юнус уьш куьн, уьш кеше узагы бу балыктынъ карнында турды+.

Юнустынъ дувасы

2Юнус балыктынъ карыныннан Алласы Раббийге дува этти:

« 3Баьлеге йолыккан вакытымда Раббийге ялбардым,

Ол мага явап берди.

Ахыреттинъ ишиннен ярдам тиледим,

Сен давысымды эситтинъ.

4Мени теренге, денъиз туьбине туьсирдинъ,
онынъ агынлары тоьгерегимнен курсап алдылар.

Буьтин сувларынъ эм толкынларынъ уьстимнен оьттилер.

5„Коьзлеринънен тайдым,
ама кие уьйинъди тагы да коьрермен“, – дедим.
6Мени сувлар курсап алдылар,
туьпсиз опкын мени кушагына тартты,
басым денъиз оьленлерине оралды.
7Тавлардынъ туьбине дейим туьстим,
ер карынында тиеклер мен киртлендим,
ама Сен, Раббий Аллам,
шонъкырдан янымды алып шыгардынъ.
8Яным аьлсизленген заманда
Сени, Раббий, эсиме туьсирдим,
дувам Сага, кие уьйинъе етти.
9Ялган аллаларга табынувшылар
оьзлерине Рагимликти Коьрсетуьвшиди таслап кеттилер.

10Ама мен Сага данъклав соьзи мен курман келтирермен,
берген соьзимди толтырарман.

Куткарылув тек Раббийде!» – деди.

11Раббий балыкка Юнусты куры ерге кусып шыгармага буйырды, балык та солай этти.

3

Юнус Ниневейге барады

3^1Раббий Юнуска экинши соьзин эситтирди: 2«Тур, Ниневейге кет, сол уьйкен калага барып, Мен буйырганша, халкка насихат эт»+.

3Юнус, Раббийдинъ буйырыгын толтырып, Ниневейге кетти. Ниневей сондай бир уьйкен кала – оны тек карап шыгув уьшин уьш куьн керек эди. 4Биринши куьн Юнус кала бойынша юрип: «Кырк куьннен сонъ Ниневей бузылаяк!» – деп насихатлады. 5Ниневейшилер Аллага иман келтирдилер: уьйкениннен кишкейине дейим баьрисин ораза тутпага шакырып, эрегожа кийим кийдилер.

6Ниневей патшасына бу хабар еткенде ол, тагыннан турып, уьстиннен патша кийимлерин шешип, эрегожа кийип, куьл уьстине олтырды. 7Сонъ патша Ниневейде буйырык берди: «Патша эм мырзаларынынъ буйырыгы ман аьдемлерге де, айванларга да – оьгиз, кой болсын – ас-сув ишпеге эркинлик берилмейди. 8Аьдемлер де, айванлар да эрегожа ман ябынсын. Аьр ким Алладан бек ялбарып, оьзининъ яман йолыннан эм огырсызлыгыннан тайсын. 9Ким биледи, белки, Алла аяп, каты ашувыннан кайтар эм рагимлигин коьрсетер, биз аьлек болмаспыз»+.

10Алла, олардынъ эткенлерин, яман йолларыннан тайганларын коьрип, оларды аяды эм басларына йибереек болган баьле-казасын йибермеди.

4

Юнус Раббий рагимлигин унамайды

4^1Юнус бу затка бек каарланды эм ашувланды. 2Раббийге сосындай дува этти: «Я, Раббий, сосындай болаягын уьйде турып та айтпаган эдимме? Сога коьре де мен Таршишке кашпага куьрестим. Неге десе билетаган эдим: Сен – рагимли, ярлыкавшы, сабыр, бек суьювши, баьле-каза йибермеге ниетлеген ойынънан кери кайтувшы Алласынъ. 3Я, Раббий, янымды ал, неге десе мага оьлим – яшамактан яхшы».

4Раббий айтты: «Ашувланувынъ туврама?»

5Юнус каладан шыкты, онынъ куьнтувар ягында бир ерге олтырды, оьзине бир кос ясады, салкынлыгына олтырып, кала ман не болаягын саклап баслады. 6Раббий Алла Юнустынъ басына куьлетки туьсирип, онъайсыз аьлин енъиллетеек болып, бир оьсимлик оьстирди. Юнус бу оьсимликке бек суьйинди. 7Ама экинши куьнде танъ атканда, Алла болдырган бир курт оьсимликти кемирип курытты. 8Куьн шыкканда, Алла куьнтувардан куьйдирип алатаган исси елди эстирди, Юнустынъ басын куьн солай бек кыздырды, ол аьлсизленди, оьзине оьлим тилеп баслады: «Мага оьлим – яшамактан ийги», – деди.

9Сол заман Алла Юнуска: «Оьсимлик уьшин ашувланувынъ туврама?» – деди.

«Элбетте, тувра», – деди Юнус, – «оьлгенге дейим ашувландым».

10Сонда Раббий Юнуска: «Оьзинъ карап оьстирмеген бу оьсимликти кызганасынъ. Ол бир кешединъ ишинде оьсти де экинши туьнде йок болды. 11Ама Ниневейде юз йырма мынънан артык онънан солды айырмаган аьдем эм коьп санлы айван бар. Мага ол уьйкен калады кызганмага керек тувылма?» – деди.

* 2:1 Худ – кит.

+ 1:5 Ислер 27:18
+ 1:6 Юнус 3:9
+ 2:1 Мат. 12:40, Мат. 16:4
+ 3:2 Юнус 1:1-2
+ 3:9 Юнус 1:6

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=NOG

Table of Contents

- Рут Китабы • Эстер Китабы • Юнус Китабы: Юнус

- Кирис Соьз

- Юнус

- 1
- 2
- 3
- 4